Besni Hakkında / Besni'nin Tarihçesi

Antik Dönem ve Kommagene Krallığı

Besni ve çevresindeki yerleşim izleri Milattan Önce 5000’lere kadar uzanır; bu da bölgeyi Güneydoğu Anadolu’nun en eski yerleşim merkezlerinden biri yapar. İlçe, tarih boyunca birçok uygarlığın akınına ve egemenliğine sahne olmuştur.

İlk uygarlıklar

Tarihî kayıtlara göre Besni, sırasıyla Akadlar, Hurriler, Mitanniler ve Asurlular’ın akınlarına maruz kalmıştır. Milattan önce 500’lerden başlayarak bölge; Persler, ardından Büyük İskender’in seferleri ve son olarak Romalılar’ın etki alanına girmiştir. Bu dönemde bölgenin adı kaynaklarda Bahsna, daha sonra Süryânîce Bethesna olarak geçer — bugünkü “Besni” adının da bu kökten türediği kabul edilir (bkz. İsim Kökeni).

Kommagene Krallığı’nın kuruluşu

Milattan önce 1. yüzyılın başlarında bölgede Kommagene Krallığı kurulmuştur. Krallık, çökmekte olan Selevkos (Seleukid) İmparatorluğu’ndan ayrılarak M.Ö. yaklaşık 163’te bağımsız bir devlet hâline gelmiştir. “Kommagene” adı Yunanca’da “genler topluluğu” anlamına gelir ve krallık, Grek ile Pers uygarlıklarının inanç, kültür ve geleneklerini bütünleştiren güçlü bir siyasi yapı olarak tanınır.

Kommagene Krallığı’nın başkenti, bugünkü Samsat (Kahta yakınları) olan Samosata’ydı. Besni de bu dönemde krallığın önemli yerleşimlerinden biri konumundaydı; bu durum çevredeki Sofraz ve Sesönk (Dikilitaş) gibi anıtsal mezarlardan da anlaşılmaktadır (ayrıntılar için Gezilecek Yerler sayfasına bakabilirsiniz).

II. Antiokhos ve Nemrut Dağı mirası

Kommagene Krallığı’nın en tanınmış hükümdarı, Nemrut Dağı’ndaki dev heykelleriyle bilinen I. Antiokhos Theos’tur. Krallığın son döneminde hüküm süren II. Mithridates (M.Ö. 36–21) ise annesi İsias ve kız kardeşi Antiochis için Karakuş Tümülüsü’nü, kendisi için de Besni yakınlarındaki Dikilitaş (Sesönk) anıt mezarını yaptırmıştır — bu da Besni’nin krallık için ne denli önemli bir bölge olduğunu gösterir.

Yıkılış ve Roma egemenliği

M.S. 72 yılında Roma İmparatorluğu Kommagene Krallığı’nı ilhak ederek 200 yıllık bağımsızlığına son verdi. Kommagene toprakları, Kilikya ve Suriye eyaletlerinin birleştirilmesiyle oluşturulan yeni Suriye Eyaleti’ne dahil edildi. Bu tarihten itibaren Besni’nin hikâyesi Roma Dönemi sayfasında devam ediyor.